|
اقتصاد دید کلی در اواسط سالهای 1950 افغانستان خواست تا به کمک روسیه اقتصادش را توسعه بخشد ولی در آنزمان نه تنها فاقد سازمانهای اجتماعی و مراکز تعلیمی بود بلکه با کمبود ادارات کاری مؤثر و استعداد های تخنیکی نیز روبرو بود. باوجودیکه افغانستان در وسط سالهای 1956 و 1979 از سوی ممالک خارجی طبق پلانهای پنج ساله و هفت ساله کمک میشد با آنهم نظر به ممالک همسایه اش از لحاظ پیشرفت اقتصادي در سطح پایانتر قرار داشت. این کمک ها از سوی روسیه و آمریکا صورت میگرفت و تقریباً 5/4 حصه سرمایه گذاری مصارف پیشرفتی را در آنزمان تشکیل میداد . سرکها ، بندهای آب، بند برق و فابریکه جات تعمیر گردید ونیز پروژه های سیستم آبیاری عملی شده و معارف توسعه یافت. در سال 1970 زمانیکه کمک های خارجی کاهش یافت ارزش گاز طبعی برای روسیه به قیمت ارزانتر فروخته شد که مصارف بودجوی را زيانمند ساخت. ميراث شوروي تجاوز روسها به افغانستان در سال 1979و جنگ های متواتر ذات البینی پیشرفت اقتصادی افغانستان را کاملاً جریحه دار ساخت. به استثنای تولیدات گاز طبعی و بعضی از منابع که از سوی روسیه مهم شمرده میشدند افغانستان به کساد تولیدات صنعتی ، زراعتی و کمبود مواد غذایی روبرو شد. درزمان حضور روسها در افغانستان تربیت مواشی و زراعت شامل سکتور خصوصی بودند. قطعات بزرگ ، متوسط و کوچک زمین به مردم به اجاره داده شد ولی این سیستم تغیرات مؤثری را به بار نیاورده و کارگر واقع نشد بخصوص بعد از سال 1978 اکثریت بخش های تجارتی و ترانسپورت نیز مربوط مؤسسات شخصی شد حالانکه این سکتورهای تجارتی تا سال 1970 شامل اقتصاد ملی بودند. اقتصاد عامه همواره وابسته به تجارت خارجی، استخراج معادن و صنعتگری بود. بعد از فروختن گازطبعی و بدست آوردن قرضه و کمک های پولی خارجی افغانستان توانست یک بودجۀ متوازن را همراه بافواید عامه اش حاصل نماید. تمام مصارف پولی در وزارت های دولتی و بودجه انکشافی براي بهره برداری از قرضه خارجی تخصیص داده میشد . حکومت افغانستان مجبور بود تا اقتصادش را با در پیش گرفتن راه های مختلف انکشاف دهد . باوجود این همه امکانات هنوزهم دولت افغانستان به قلت منابع، بطی بودن تأسیسات اداری و کمی پرسونل تخنیکی مواجه بود. سقوط اقتصادي باوجودیکه سطح اقتصاد افغانستان در دوران حکومت کمونستی نزول یافته بود در زمان مجاهدین و طالبان بیشتر از پیش سقوط نمود . بعد از بالاتر از دودهه و ختم رژیم طالبان در افغانستان بجز از تعداد قلیل افغانها که فقط از تعلیمات ابتدایی تخنیکی برخوردار بودند در افغانستان دیگر کدام شخصیت برجسته و فعال در عرصۀ تخنیک باقی نماند. در نتیجه تمام بقایای یک اقتصاد عصری و مشروع د رجریان سالهای 1990 سقوط نمود. سرمایه گذاری شخصي و عامه در مؤسسات دولتی به ندرت موجود بود. نماینده گی های کمک کننده خارجی دولتی و غیر دولتی و خدمات عامه دیگر کاملاً محدود بودند که فقط جوابگوي ضروریات ابتدایی مردم بودند. در جریان دهه 1990 فعالیتهای اقتصادی قاچاق مواد مخدر جهت بدست آوردن هروئین و قاچاق مال تجارتی به اوجش رسد. گرفتن مالیه از تجارت بین افغانستان و پاکستان بر عواید طالبان اضافه نمود . کشت کوکنار و تولید مواد مخدر به حیث اولین منبع اقتصادی براوضاع اقتصادی افغانستان مسلط شد. اقتصاد افغانستان با قاچاق مال های تجارتی بدون پرداخت حقوق گمرکی احاطه شده بود که این یگانه دلیل بر فلج شدن اقتصاد افغانستان گردیده و سبب بحران اقتصادی ، کمبود مواد غذایی ، قیمتی و ازدیاد فساد اداری در افغانستان و ممالک همسایه اش گردید . کشت تریاک یگانه منبع عایداتی برای دهاقین افغان بود. اقتصاد متکی بر مواد مخدر عواید و منافع زیادی را برای طالبان در قبال داشته و آنها را قادر به داشتن امکانات و سیع در جنگ نمود. در اواخر سالهای 1990 افغانستان به حیث بزرگترین تولید کنندۀ تریاک شناخته شد و یگانه منبع اساسی صادرات هیروئین به اروپا ، آمریکاي شمالی و سایرکشورهای جهان بشمار میرفت . باوجودیکه طالبان کشت خش خاش را در سال 2000 منع قرار دادند با آنهم اراضی زیادی به کشت آن تخصیص داده شده بود. با سقوط نمودن حکومت طالبان پلان آنها در رابطه به محو کشت خش خاش تکمیل نشد و در اینجا بود که حکومت انتقالی در افغانستان تأسیس شده و به شکل سیستماتیکی برای قلع و قمع نمودن کشت خش خاش اقدام نمود. با وجودیکه تخریبات جنگی متواتر مردم را مجبور به ترک دهات و قریه جات نموده و آنها را در شهر ها جاگزین ساخت هنوزهم اکثریت نفوس افغانستان مصروف زراعت اند. بسیاری از افغانها در کمپ ها تولد شده در همانجا بزرگ شدند و از مهارت های دهقانی که جهت دوام حیات به آن نیاز دارند محروم ماندند . بخش زراعت کشوربه یک بازسازی اساسی ضرورت دارد . بخصوص سیستم های آبیاری که کاملاً تخریب شده اند. همچنان سرکها و راه های رفت و آمد نیز تخریب شده و منابع انرژی داخلی باید به کار انداخته شود تا در داخل کشوراز آن استفاده شده و نیز به خارج صادر گردد زراعت و احداث جنگلات زراعت و مالداری از جمله فعالیتهای اساسی مردم افغانستان بشمار میرود که اکثراً بواسطه آن امرار معاش مینمایند . همچنان باغبانی و چوپانی نیز از فعالیتهای مهم حیاتی مردمان کوچی محسوب میگردد. این عناصر قسمت عمدۀ از عواید تولیدات داخلی کشور را تشکیل میدهند. 8/1 حصه زمین افغانستان قابل کشت و کار است که فقط نصف آن سالانه برای زراعت تخصیص داده می شود. بسیاری از قسمتهای زمین زراعتی را علفزارها ، تپه ها و کوهها تشکیل میدهد که به حیث چراه گاه ها از آن ها استفاده بعمل میآید . چون بیشترین قسمت زمین افغانستان خشک و یا نسبتاً کم آب است پس نصف زمین ها کشت شده آبیاری میگردد . 85 فیصد نفوس افغانستان زنده گی خویش را با اقتصاد زراعت پیش برده و از آن امرار حیات مینمایند. بازارغیر مشروع مبنی بر قاچاق مواد مخدر تولیدات غذایی و زراعت را کاهش داده کاملاً ضعیف نموده است . افغانستان مجبور است اکثراً مواد غذایی اش را از پاکستان وارد کند . قبل از کشت کوکنار اکثریت زمین های زراعتی برای کشت حبوبات بخصوص گندم تخصیص داده شده بود. حبوبات دیگر از قبیل جواری ، برنج و جو نیز رزع می شدند . پنبه نیز از جمله تولیدات مهم زراعتی بشمار میرفت که در داخل در صنعت نساجی استفاده می گردید و نیز به خارج صادر می شد. میوه و مغزیات نیز مواد صادراتی مهم را تشکیل میدادند. تربیه حیوانات نیزاز افغانستان رایج بوده که در گوشت و شیرآنها در مصارف روزمره استفاده می گردد و از پوست آنها بخصوص قره قل در قالین بافی استفاده گردیده ونیز به خارج از کشور صادر می گردد. مواشی که تحت تربیت قرار میگیرند عبارتند از : گوسفند ، گاو، بز، خر، اسپ ، گاومیش و قاطر . سالانه 3/2 حصه تولیدات شیر در افغانستان از گاو بدست آمده و متباقی از گوسفند و بز حاصل میگردد. برعلاوه مشکلات موجوده در افغانستان قحطی سال 2000 باعث ازبین رفتن 5/4 حصه تعداد مواشی در جنوب افغانستان گردید که باعث فلج شدن تولیدات غذایی در کشورشد . سه فیصد اراضی افغانستان را جنگلات پوشانیده است که در مناطق شرقی و نشیب های جنوبی کوه هندوکش موقعیت دارد . جنگلات افغانستان اکثراً مملو از درختان کاج میباشد که در تعمیرات از آن استفاده شده و همچنان چوب بعضی از درختانی که دارای مغزیات وحشی اند به خارج صادر می گردند. از درختان دیگر بحیث مواد سوخت استفاده می گردد. در شمال هندوکش جنگلات مملو از درختان پسته و سایر مغزیات موجود اند که حاصلات آنها به خارج از کشور صادر می گردد. منابع و برق بررسی های وسیع در افغانستان نشان داده است که موجودیت معادن طبیعی در آنجا دارای اهمیت اقتصادی خاص میباشند . از جمله کشفیات معادن ، کشف دخایر و گاز طبیعی قابل ملاحظه میباشد که در شبرغان نزدیک سرحد ترکمنستان کشف شد و در 120 کیلو متری شهر مزار شریف موقعیت دارد . اراضی خواجه گوگردک و یتیم طاق همراه با سهولیتهای نگهداری و تصفیه سازی از جمله تولید کننده گان مهم به شمار میرود. گازطبیعی الی سالهای 1990 از طریق پایپ لاینها به ازبکستان و تاجکستان ونیز به فابریکه های برق حرارتی و کودکیمیاوی در مزار شریف منتقل می گردد. تولیدات پترولی بی اهمیت ثابت شده است . بسیاری از ذخیره های ذغال سنگ در نشیب های شمالی کوه هندوکش موجود اند. اراضی اصلی ذغال سنگ در میدان کرکرو آش پشته موجود بوده درمیان کابل و مزار شریف واقع شده اند و نیز قلعۀ سرکاری که در جنوب غرب مزار شریف موقعیت دارد. بطور عموم باوجودیکه افغانستان از نگاه داشتن معادن گاز طبیعی غنی است ولی از بسیاری معادن تا بحال بهره برداری نشده و مردم همیشه با کمبود مواد سوخت مواجه اند. سنگ های معدنی آهن در شمال غرب کابل از معدن حاجی گک بدست آمد . معدن مس عینک نزدیک کابل و یورانیم در کوههای نزدیک به خواجه رواش در شرق کابل کشف گردیدند. ذخایر مس ، سرب و زنک نزدیک کندز واقع اند. معدن بریلیم در کنر ، سنگ معدنی کروم در دره دریای لوگر نزدیک هرات و سنگ های معدنی لاجورد در بدخشان موقعیت دارند . همچنان ذخایر سنگ نمک ، یاقوت ، بارایت ف فلورسپار باکسایت ، لیتیم ، تنتالم ، طلا ، نقره ، پنبه نسوز، سنگ شیشه معدنی و سلفرنیز در نقاط مختلف افغانستان موجود اند. جمع آوری مالیات از تجارت سنگ لاجورد و زمرد و استخراج آنها اقتصاد نیروهای ضد طالبان را در خانه جنگی کمک نمود. موجودیت ذخایر گاز طبیعی در آسیای مرکزی بخصوص در افغانستان دلچسپی تجارت بین المللی را نسبت به آن زیادتر ساخته و ممکن است مسیر پایپ لاینها به استقامت مارکیتها در آسیای جنوبی راه یابد . اگر این مسیر پایپ لاینها برای انتقال دادن گازطبیعی اعمار گردد ممکن نفت ترکمنستان از آن طریق به افغانستان وارد گردیده و از طریق افغانستان به ملتان در پاکستان راه یابد . چنین یک پایپ لاین یک منبع خوب عایداتی برای افغانستان ثابت شده ودر پهلوی آن اشخاصی که از وظیفه محروم اند در آن مصروف در کار میگردند افغانستان از نگاه داشتن منابع نیروی برق آبی غنی است . باوجودیکه جوی ها و آبشار به اثر باریدن برف و باران ذوب شده برف سیلاب جاری میگردد ولی با آنهم این مقدارآب در تابستان کاهش یافته و نا چیز است. لازم است تا در مناطق دور دست ذخیره های بزرگ آب در ساختمان های بند برق اعمار گردد به همین سبب بجز از شهرهای بزرگ ومراکز صنعتی اکثر ساحات افغانستان از سهولت برق محروم اند. ازقوه برق آبی در ساحات کابل و جلال آباد بهره برداری صورت میگیرد. تولیدات تولیدات افغانستان عمدتاً بالای زراعت و مواد خام چوپانی استوار است ولی مهم ترین تولیدات آن صنعت منسوجات پنبه میباشد. افغانستان ابریشم مصنوعی والیاف استیت را نیز تولید می کند. تولیدات دیگر افغانستان شامل سمینت، بوره ، روغن سبزیجات ، مبل و فرنیچر ، صابن ، بوت و منسوجات پشمی میباشد. فابریکه تولیدات کود کیمیاوی نایتروجنی که که بالای گاز طبیعی استوار است در مزار شریف اعمار گردیده ونیز کودکیمیاوی فاسفیت در افغانستان تولید می گردد. فابریکه سمنت پل خمری فعال گردیده است. برعلاوه این همه تولیدات صنایع دستی نیز از اهمیت خاصی برخوردار بوده که میتوان از آنجمله قالین بافی را که به نسبت افغانستان در جهان مشهور است نام برد.
اقتصاد بانک افغانستان بزرگترین بانک در افغانستان محسوب می گردد که حیثیت مرکز رسمی سیستم بانکداری را دارا است. در سابق رول مهمی را در تشخیص و اجرای پالیسی مالیاتی کشور ایفا می نمود. با گذشت زمان تجار خدمات بانک های تجارتی را با پول شخصی شان بمیان آوردند. قسمت پول افغانی در سال های 1990 تنزیل یافته و قسمتی به اوجش رسید که درتنیجه سنگ های قیمتی و جواهر یگانه وسیله تبادله پولی در تجارت گردید . در سال 1999 طبق فرمان ملل متحد علیه طالبان تمام حسابات بانکی و شاخه های بانک های افغانستان در خارج از کشور لغو شد. باوجود تمام این پابندی ها طالبان و حامیان آنها حزب القاعده پول فلزی و کاغذی رایج رامنع قرار دادند که در حقیقت افغانستان را به شکست جبران نا پذیری مواجه ساختند. در نتیجه طالبان سیستم بانکی جدید را با واحد پولی ( افغانی ) جدید که مبنی بر ترتیب مسکوکات بود بمیان آوردند و آنرا جز اساسی بازسازی ملی شمردند. تجارت مجموعه سالانه واردات معمولاً صادرات را بیشتر ساخته است. قبل از سقوط رژیم کمونستی 3/2 حصه صادرات افغانستان به روسیه در شمال و متباقی آن به برتانیا و جرمنی صادر می شد. اتحاد جماهیر شوروی اولین وارد کننده اجناس به افغانستان بود ونیز مال تجارت از چین ، جاپان ، وهندوستان نیز به افغانستان وارد می شد منبع مهم صادراتی عبارت از گاز طبعی بود که قبل از بسته شدن پایپ لاینها به روسیه جریان داشت. صادرات عمده و قدیمی کشور عبارتنداز میوه خشک ، مغزیات ، قالین ، پشم و پوست قره قل و واردات کشور شامل عراده جات ، تولیدات پترولی ، بوره ، منسوجات ، روغن سبزیجات و چای میباشد. از اواسط دهه 1990 بدینسو پاکستان وایران تهیه کننده گان عمدۀ مواد غذایی برای افغانستان میباشد. خدمات تا زمان سقوط رژیم کمونستی در سال 1992 سکتور خدمات شامل مدیریت عمومی ، خدمات نظامی و خرده فروشی بود. باوجود نبودن احصائیه گیری رسمی مصارف دولت افغانستان طی یک دهه کاملاً تنزیل یافته ومانند بخش های دیگر اقتصاد خرده فروشی نیز خساره مند گردیده و به این قسم اقتصاد افغانستان بطور عموم زیادتمند گردید. در زمان طالبان قدرت خریداری نسبتاً بهبود یافت زیرا در هنگام تجدید حکومت برنامه های جا داده شد که از سوی تمویل کننده گان بین المللی کمک می گردیدند.
وضع مالیات و کارگران : کثریت نفوس افغانستان مصروف کشت و کار در دهات اند. شهرنشینان افغانستان مصروف صنعت ، تجارت و وظایف دولتی اند. قوۀ کاری صنعتگران فعلاً محدود بوده و به ندرت پیدا میشوند و اتحادیه کارگران از پیشرفت بازمانده است. خانواده و قبایل صنعتگر نسبت به سازمانهای کارگران فعالتر و بیشتر اند. از زمان تجاوز روسها بدینسو بیشترین بخش عواید داخلی افغانستان را کمک های خارجی تشکیل میدهد. کمک های خارجی باعث شده است تا مالیات در افغانستان کمتر وضع گردد. در زمان طالبان و مجاهدین صرف بالای حاصلات کشت خش خاش ، هیروئین و صادرات سنگ های قیمتی بخصوص در مناطق سرحدی افغانستان مالیات وضع میشد . از شکست طالبان در سال 2001 حکومت انتقالی افغانستان کاملاً منحصر به کمک های خارجی گردید . مخابرات و وسایط نقلیه افغانستان نسبت به محاط بودنش به خشکه منحصر به سهولت های ترانزیتی از کشور های همسایه است تا بواسطه آ تجارت بین المللی اش را رشد دهد . افغانستان فاقد خطوط آهن بوده و فقط چند دریای آن قابل کشتی رانی است و یگانه ر اههای رفت و آمد در آن سرکها و شاهراه های بزرگ می باشند. این عوامل باعث زندگی شده اند تا در رفت و آمد برای مردم مشکلات را بوجود آورده و همچنان رفت و آمد به کشور های همسایه اش میگردد. با وصف کوششهای فراوان جهت ترمیم شاهراه ها و ارتباط دادن مراکز تجارتی با همدیگر در کشور و با کشورهای همسایه اش صورت گرفت هنوز هم راه های مواصلاتی با مشکلات عمده روبرو است. راه های آهن افغانستان در گشگی با ترکمنستان ، ترمذ ، ازبکستان و چمن و پشاور پاکستان وصل می گردند. مشهورترین شاهراه بزرگ افغانستان کابل را با بندر شیرخان سرحد شمالی و با پشاور وصل میکند . سرکها هموار دیگر با کندهار ، هرات و مزار شریف را با کابل شهرک های سرحدی پاکستان ، ایران ، ترکمنستان و ازبکستان ارتباط می دهد. با وجود تخریب شدن سرکها و راه های مواصلاتی در جنگ های ذات البینی هنوز هم راه های مواصلاتی مورد استفاده بوده که نوسازی آن در بازسازی ملی در اولویت قرارگرفته است. با وصف پیشرفت تعمیر سرکها در افغانستان هنوز هم از شتر و خر بحیث وسیله بار بری استفاده می گردد. در قریه جات دهات اکثراً مردم از اسپ جهت مواصلت از یکجا بجای دیگر و نیز منحیث وسیله باربری کار میگیرند. تقریباً تمام مراکز ولایتی دارای میدان های هوایی اند . میدان هوایی بین المللی در کابل و کندهار موجود است. خدمات هوایی در افغانستان محدود بوده و فقط دارای یک خط هوایی بین المللی آریانا می باشد. به نسبت فعالیت های تروریستی طالبان از طریق خطوط هوایی ملل متحد پابندی های را بالای افغانستان تحکیم نمود و راه های هوایی بین المللی و خطوط هوایی را که در افغانستان رفت و آمد مینمودند مسدود نمود. زیربنای سیستم مخابرات در افغانستان به سطح جهانی ضعیف و عقب مانده است . خدمات تیلیفونی بی نهایت محدود بوده و یک خط تیلیفون به هزاران نفر تخصیص گردیده است. الی سال 2002 در افغانستان از تیلیفون های همراه در افغانستان هیچ اثری نبود. گیرنده های رادیو نسبتاً سرایت کننده اند و از یک گیرنده رادیو د ه نفر استفاده می توانند. آنهاییکه با امواج کوتاه رادیویی مانند صدای آمریکا به لسانهای دری و پشتو و بی بی سی بخش پشتو مستفید گردند. این دو موج رادیویی معلومات زیادی را به آنها فراهم میسازند. در هر صد نفر یک فرد واحد از سهولت داشتن تلویزیون برخوردار است. افغانهای ثروتمند میتوانند با داشتن ماهواره از نشریات بین المللی استفاده کنند و کانال های داخلی افغانستان صرف الی نواحی کابل محدود اند. |
