FASIC - Forum for Area Studies and Information Center

احصائيه گيري افغانستان

مقدمه:

%99 مردم افغانستان پیرو دین اسلا

نفوس افغانستان از نگاه قومی و لسانی طوري به هم آمیخته است که انعکاس دهندۀ تاریخ قدیم و تهاجمات فاتحین که از آسیای مرکزی الی آسیای جنوبی و جنوب غرب آسیا وسعت داشت میباشد.

افغانستان يك كشوري از اقلیت ها شمرده میشود زیراکه در آنجا هیچ گروهی به حیث اکثریت نگذ شته است. با آنهم پشتونها اولین گروه بزرگ در افغانستان را تشکیل میدهند که به تعقیب آنها تاجکها به درجۀ دوم و هزاره و ازبک به درجه سوم بیشترین نفوس افغانستان را تشکیل میدهند و همچنان گروههاي کم نفوس ایمک ، ترکمن، بلوچ ، نورستانی و گروههای کوچک دیگر نیز برخی از نفوس افغانستان را تشکیل میدهند.

پشتو و فارسی (دری) دو لسان رسمی افغانستان اند . تقریباً نصف نفوس افغانها به لسان دری تکلم میکنند. لسان پشتو اکثراً در جنوب، شرق و جنوب غرب کشور تکلم میگردد. لسان های ازبکی و ترکمنی در شمال تکلم میگردد. همچنان بالاتر از 70 لسان دیگر با لهجه های مختلف توسط گروپهای کوچک در سرتاسر افغانستان تکلم میگردد.

اصطلاح افغان در تاریخ بحیث مترادف پشتون قرار گرفته و بحیث شناخت ملیت افغانستان پذیرفته شده است. با وجود آنهم یکجا نمودن اقوام مختلف تحت نام افغان مشکل است . اغلب لفظ افغان به پشتونها اطلاق میگردد و گروپهای دیگر به نام قوم مربوطۀ شان خطاب میگردند مانند تاجکها ، ترکمنها وغیره .م اند که %80 آنها را سنی مذهبان که حنفی اند و %19 آنرا شیعه ها تشکیل میدهند.

به نسبت محروم ماندن افغانها از اقامت نمودن در شهرهای عمده اکثر آنها به قبایل تقسیم شده و هنوز هم رسم و رواج هاي قدیم را دنبال

مینمایند.

پس منظر تاریخی

قومیت ملی افغانها تحت ملیت افغان بعد از تأسیس امپراطور درانی در اواسط قرن 18 شناخته شد که از 1747 _1823 ادامه داشت . احمد شاه درانی در ملتان بدنیا آمد و بعد از تحولی پسران و نواسه هایش دورۀ سلطنت درانی ها را ادامه دادند . آنها اولین پشتونهای بودند که در افغانستان حکمروایی کردند و سلسله اصلی نسب آنها به سدوزایی ها میرسد خاندان ابدالی بعد از آغاز حکمروایی احمد شاه درانی به این نام مسمی گردید .

بعد از سالیان متمادی که افغانستان متلاشی شده و مورد بهره برداری قرار گرفته بود احمد شاه ابدالی اولین شخصی بود که ملت افغانستان را تحت رهبری اش در آورده و حکومت مستقل را تشکیل نمود. با وجودیکه هر گروه قومی افغانستان تاریخ جداگانه داشته که قسمتی از تاریخ افغانستان را تشکیل میدهد ولی پشتونها اولین حکمروایان حکومت افغانستان محسوب میگردند. همچنان اقلیت ها ی از هند و و سک میان افغانها موجود اند.

زمانی افغانستان سرزمین اقلیت یهودی بودکه از قرنهاي متمادی در آنجا بود و باش داشتند و الی سال 1948 نیز به تعداد 5000 یهودی افغانستان را ترک گفتند . در اصل ملیت افغان یک کلمه مترادف به ملیت پشتون است و چون افغانستان متشکل از اقوام مختلف است پس نمیتوان کلمه افغان را صرف به پشتون مربوط ساخت.

از سوی دیگر موجود یت پشتونها در پاکستان که تعداد آنها بیشتر از پشتونهاي افغانستان است مانع استعمال کلمه افغان صرف به پشتونها گرديده و ازینرو استعمال کلمه افغانستانی به پشتونهای افغانستان بیشتر گردیده زیرا در عصر حاضر نفوس افغانستان از قومیت های مختلف تشکیل شده که هر فرد در یک قوم افغان شمرده میشود.

در نتیجه افغانستان امروزی از ساکن شدن اقوام مختلف در آن بوجود آمده ولی قراریکه قبلاً گفته شده همه افغانها از جمله افغانهای نژادی ( پشتونها) شمرده نمیشوند مانند تاجکها ، ازبکها ، هزاره ها وغیره که فعلاً دارای ملیت افغان میباشند .

چون تاریخ افغانستان مملو از تقسیمات منطقوی بوده که در هر زمانی تحت حکمروایی گروه خاصی قرار میگرفت واز دولت و ملیت افغان الی قرن 18 هیچ خبری نبود تا اینکه احمدشاه درانی حکومت افغانها را بنیاد گذاشت. به همین دلیل بعضی از شخصیت های مهم مانند ابن سینا و مولانای رومی که در اصل تاجکها بودند اکثراً به حیث افغانهای اصیل شناخته نشده بلکه فقط در تاریخ مجموعی افغانستان از نگاه نظریۀ جغرافیایی به افغانستان متعلق شده اند.

گروههای قومی:

افغانستان شامل گروپهاو اقوام مختلف مي باشد. پشتونها که 2/5 حصه نفوس را نشكيل ميدهند پر نفوذترين قوم در افغانستان بشمار ميروند.

جايگاه اصلي آنها در جنوب هندو کش واقع است در تمام نکات کشور سکونت دارند. معمولاً پيشه پشتونها دهقاني است ولي با آنهم تعداد زياد آنها کوچي ها اند که در خيمه ها بسر ميبرند.
مردان پشتون تا الحال نيز همان رسوم و رمز هاي قديمي را عملي نموده و همه را بنام (پشتون والي) ميخوانند که همه وابسته به شجاعت، عزت نفس، ثبات، اعتماد به نفس، مهمان نوازي وامثال اينها ميباشد.
پشتونها به لسان پشتو که يکي از شاخه هاي اندو ايراني است وهم از جمله دو لسان رسمي افغان بشمار ميرود تکلم مي کنند.
تاجکها که مردم ايراني اصل اند دو مين گروه بزرگ قومي در افغانستان اند. آنها در دره هاي شمالي کابل و بدخشان سکونت دارند. پيشه آنها دهقاني، صنعتگري و تجارت است. تاجکها به لسان دري که از جمله لسانهاي رسمي افغانستان ويکي از شاخه هاي اندو ايراني است صحبت مي کنند.
در بسياري از شهر هاي افغانستان دري نسبت به پشتو زيادتر استعمال مي گردد. تاجکهاي افغان قرابت نزديک با مردم تاجکستان دارند.
در نواحي مرکزي افغانستان مردم هزاره زندگي مي کنند گرچه اجداد آنها از شمال غرب چين و مغلستان به افغانستان مهاجر شده بودند ولي باوجود انهم به لسان کهن فارسي صحبت مي کنند. اکثر آنها چوپان و دهقان اند. تعصبات زياد مذهبي در برابر مردمان هزاره موجود است زيرا که آنها فقط تعداد کم از شيعه مذهبان افغانستان را تشکيل ميدهد، اکثريت تعداد مردم افغانستان سني مذهب اند.در شرق و شمال درياي کابل يک ساحۀ مجزاي کوهستاني که نورستان ناميده مي شود واقع است. مردم نورستان به لهجه هاي مختلف اند وايراني تکلم مي کنند.
در جنوب افغانستان بلوچي ها زندگي مي کنند که به لسان بلوچي

پشتونها: پشتونها که همچنان به نامهای پختون و پتان یاد میشوند مردمانی اند که اکثرا امروز در جنوب و شرق افغانستان و همچنان در غرب پاکستان ساکن اند و نيز توده ها ی کوچک آنها به نسبت مجبور شدن به ترک دیار و یا هم مهاجر شدن در ساحات شمال و غرب زنده گی میکنند حتی بعضی ازگروپها ی کوچک آنها در ایران نیز موجود اند.

بعضی نظریات مخالف دایمی و مؤقتی در بارۀ اصل و نسب مردمان پشتون میان مؤرخین و پشتونها موجود است. نظر به نوشتۀ دبلیو، کی، فریزر تایلر در کتابش بنام افغانستان کلمه افغان اولین بار در تاریخ کتاب حدود العالم در سال 928 قبل از میلاد توسط یکی جغرافيه دانها ی عرب که اسم اش واضح نشده بود ذکر گردیده است چنانچه نگاشته بود ( البیرونی به افغانهای که در قبایل مختلف در غرب سر

تاجکها : سلسله فارسی زبانهای افغانستان به فارسی زبان های ایران ارتباط داشته و آنها از جمله کهن ترین باشنده گان این سرزمین اند. سلسله آنها ریشه ها ی قومی مردمان غربی ایران میرسد که اصیل ترین فارسی ها به شمار میروند و در زمانهای قدیم در آسیای مرکزی مسکن گزین شدند مانند باختری ها ، سغدیان ، سکایی ها ، اشکانی ها و همچنان فارسی هاي قدیم که بعداً به اثر پیشرفت فتوحات اسلامی اعراب آنجارا به قصد آسیای مرکزی ترک گفتند .

هچنان تاجکها اکثریت نفوس تاجکستان را تشکیل داده و نیز به تعداد کثیر در ولایت زنجیانگ درغرب چین و در قسمت های پاکستان سکونت دارند.گروپ های فرعی تاجکها شامل قزلباشیان و فارسی وانها میباشند. فرق بارز میان این دو گروپ تاجک و گروپهاي ديگر بخصوص قزلباش اینست که آنها اکثراً شیعه مذهب اند حالانکه تاجکهای دیگر سنی مذهب اند.

با وجودیکه فارسی ها از جمله قدیم ترین باشنده گان سرزمین افغانستان اند که با گذشت قرنها تمدن جامعه افغانستان را پیشبرده اند ولی از زمان تهاجم مغل ها در آسیای مرکزی تا امروز در افغانستان هیچ سلطنت و حکومتی نداشتند. بجز از سلسله کارتها که برای مدت 10 ماه توسط حبیب الله کلکانی در سال 1923 حکمروایی شد

هزاره ها ازجمله مردمان دو نژاد مختلط آسیایی و اروپایی بوده که به لسان فارسی تکلم نموده و در ساحه هزاره جات بود وباش دارند. در اصل ریشۀ نژادی هزاره ها به مغل ها میرسد ولی با آن هم نژاد آنها کاملاً مغول باقی نمانده بلکه در آن بعضاً نژاد ترکیبی از گروپ ها بومی مختلف موجود است.

هزاره ها لهجه خاص فارسی که در آن بعضاً کلمات مغلی نیز موجود است استعمال میکنند که استعمال این کلمات و لهجه خاص آنها زبان شانرا از فارسی و زبان های دیگر متفرق میسازد. اکثریت افغانها به این عقیده اند که هزاره ها از اولاده و نسل چنگیز خان اند که در قرن 12 درین قسمت ( هزاره جات) افغانستان راه پیمایی داشتند

ازبک مردمان ترک نژاد افغانستان اند که در ساحات شمالی افغانستان زنده گی میکنند.

اکثر ازبک ها در هنگام تهاجم فاتحین ترک با ایرانی های محلی آمیختند که در نتیجه گروپ نژاد امروزی ازبک ها بوجود آمد.در قرن پانزدهم به تعقیب فتوحات محمد شیبانی ازبک ها در سر تاسر آسیای مرکزی به شمول افغانستان جاگزین شدند. اکثریت ازبک ها سنی مذهب بوده و با ترکمن ها قرابت زیاد دارند .

ازبک های افغانستان معمولاً به دو زبان فارسی و ازبکی تکلم میکنند و از نگاه فزیکی آنها شبیه مغلی ها اند.

ترکمن ها گروه کوچکی از گروپ های ترکی اند که در ممالک همسایه ترکمنستان ، مشهد ، ایران و پاکستان سکونت دارند. آنها مسلمانهای سنی مذهب اند که ریشۀ نژادی آنها مانند ازبک ها است.

بر خلاف ازبک ها ، ترکمن ها مردمان کوچی اند( با وجود آن هم آنها در ترکمنستان از پیشبرد این رسم و رواج خویش در هنگام حکمروایی شوروی منع قرار داده شده بودند ). آنها نیز از نگاه فزیکی شبیه مغلی ها اند.

ترکمنها گروه دیگر سنی مذهبان افغانستان اند که به زبان ترکی که با لسان ترکی عصر جدید نزدیکی خاصی دارد تکلم میکنند و مغلی نژاد اند.

نفوس ترکمنها درسال 1990 به 200000 تخمین شده بود. ترکمنها در شمال دریای آمو در ترکمنستان نیز سکونت دارند. ترکمنهای اصل از بحیره کسپین به شمال غرب افغانستان در اوقات مختلف بخصوص بعد از ختم قرن 19 زمانیکه روسها به سرزمین خویش روانه شدند وارد شده اند. آنها محل بود و باش خویش را از ولایت بلخ الی هرات تعین کردند که فعلاً نیز در آنجا زنده گی دارند و در ولایت کندز نیز گروپ های کوچک آنها سکونت دارند .

بلوچ ها گروپ دیگری اند که نژاد آنها ایرانی اصل بوده و به تعداد 200000 مردمان بلوچ در افغانستان بود و باش دارند. مناطق اصلی مردمان بلوچ در ولایت بلوچستان پاکستان ، سیستان و ولایت بلوچستان در ایران موقعیت دارد و هم بسیاری از آنها در مناطق جنوبی افغانستان سکونت دارند. آنها همانند مردمان (کرد) بوده که میان سالهای 1000 و 1300 به افغانستان رسیدند اکثریت آنها صحرا نشین و چوپان بوده ومسلمانهای سنی مذهب اند.

نورستانی ها مردمان ( اند و ایرانی) بوده که از چهارمین سلسلۀ مردمان آریایی نماینده گی نموده ( اندو آریایی ، ایرانی ، نورستانی ،داردیک) و در ساحات شمال غربی افغانستان ساکن بوده و نیز در ناحیه چترال پاکستان بود وباش دارند.

آنها به لسانهای مختلف نورستانی صحبت میکنند در تاریخ ازین مردمان بنام کافرین یاد شده چنانچه منطقۀ بودو باش آنها نیز به کافرستان (سرزمین کفار) مسمی است. در زمان امیر عبدالرحمن خان دین اسلام بالای آنها تحمیل شده و بعداً این منطقه بنام نورستان ( سرزمین روشنایی در پرتو اسلام ) نامیده شد.

بخش کوچکي ازین سرزمین که فتح نشده بود که فعلاً بنام کالاش مسمی است و ساکنین آن هنوز هم پیرو دین و رواج های قبل از اسلام اند که در اطراف سرحد و تپه های چترال که در شمال غرب پاکستان موقعیت دارد زندگي ميكنند. بسیاری از نورستانی ها به این باوراند که آنها از نسل سکندر اعظم و یونانی های قدیم بوده مگر از نگاه شواهد جنتیکی آنها زیادتر شبیه مردمان آریایی اند. از نگاه فزیکی آنها مانند ساکنین مدیترانه بوده و سفید پوست اند و از جملۀ مسلمان های سنی مذهب به شمار میروند.